Arheološka istraživanja kasnoantičkog lokaliteta Vrelo–Šarkamen kod Negotina donela su jedno od najznačajnijih otkrića poslednjih decenija. U najnižem delu jugozapadne kule nekadašnje carske rezidencije otkriven je balneum – privatno kupatilo sa složenim sistemom grejanja, parnim kupatilom i tri kade.
Najnoviji nalaz pruža drugačiji pogled na građevinu koja je zbog masivnih zidova i monumentalnih kula dugo posmatrana prvenstveno kao utvrđenje. Ispostavilo se da je unutrašnjost jedne od kula bila namenjena udobnosti, odmoru i svakodnevnom životu pripadnika najvišeg društvenog sloja.
Carsko kupatilo imalo je kružnu osnovu i bilo je pokriveno kupolom sa šest prozorskih otvora. Reč je o zahtevnom arhitektonskom rešenju koje govori o znanju i umeću rimskih graditelja. Prema dosadašnjim saznanjima stručnjaka, ovako organizovan balneum u okviru ugaone kule nema poznato neposredno poređenje na prostoru nekadašnjeg Rimskog carstva.
Podno grejanje staro više od 1.700 godina
Posebnu vrednost otkrića predstavlja izuzetno dobro očuvan hipokaust – rimski sistem podnog grejanja. Topao vazduh iz ložišta prolazio je kroz prostor ispod podova, oslonjenih na kružne stubiće, i na taj način zagrevao prostorije kupatila.
Arheolozi su pronašli i mesto na kojem se nekada nalazila bakarna posuda za zagrevanje vode. Iako sam bojler nije sačuvan, njegovo ležište omogućava istraživačima da utvrde položaj posude i način na koji je bila povezana sa ostalim delovima sistema.
U delu namenjenom korisnicima rezidencije otkrivene su tri kade, kao i sudatorijum – prostorija koja je imala funkciju parnog kupatila. Ovi nalazi pokazuju da kupanje nije služilo samo održavanju higijene, već je bilo deo kulture odmora i uživanja karakteristične za rimske društvene elite.
Kupatilo je bilo organizovano tako da su servisni i privatni deo funkcionisali odvojeno. Osoblje koje je održavalo vatru i sistem zagrevanja prilazilo je tehničkim prostorijama sa zapadne strane kule, dok je pristup korisnika bio povezan sa rezidencijalnim delom kompleksa.
Novi dokaz o carskoj nameni kompleksa
Otkriće balneuma dodatno potvrđuje da Vrelo–Šarkamen nije bio samo vojni objekat, već monumentalni rezidencijalno-memorijalni kompleks podignut krajem 3. i početkom 4. veka. Lokalitet se povezuje sa rimskim carem Maksiminom Dajom, jednim od vladara iz vremena tetrarhije.
Šarkamen je pažnju stručne javnosti privukao još pre tri decenije, kada je u carskom mauzoleju pronađen izuzetno vredan komplet zlatnog nakita. Taj nalaz, zajedno sa ostacima porfira, monumentalnom arhitekturom i sada otkrivenim privatnim kupatilom, ukazuje na snažnu vezu kompleksa sa rimskim carskim krugom.
Novo otkriće istovremeno donosi i pitanja na koja tek treba odgovoriti. Arheolozi još utvrđuju kako se iz palate ulazilo u kupatilo, na koji način je savladavana visinska razlika između popločanog hodnika i najnižeg nivoa kule, kao i kakvu su namenu imale sve prostorije otkrivene u njenoj unutrašnjosti.
Istraživanja na lokalitetu Vrelo–Šarkamen sprovode Arheološki institut u Beogradu i Muzej Krajine iz Negotina, uz podršku Ministarstva kulture. Radovima rukovode arheolog dr Marija Jović i muzejski savetnik Gordan Janjić, dok istraživački tim čine stručnjaci iz oblasti arheologije, arhitekture i geodezije.
Nastavak istraživanja trebalo bi da donese precizniju sliku o organizaciji palate i načinu života njenih stanovnika. Posle zlatnog nakita iz carskog mauzoleja, Šarkamen je dobio još jedan nalaz koji potvrđuje njegov izuzetan značaj za proučavanje kasnoantičke prošlosti istočne Srbije.
